DagTech Глобальные проекты Гамида Халидова
 
russian english
Проекты
Автор

 

Ёлдаш
(дагестанская республиканская общественно-политическая газета на кумыкском языке),
№15, 26.02.2004

Илму ва яшав

И. Загиров

Янгылыкъланы заманы гелген
(Пришло время для реализации проектов)

Биз къайсыбыз да гиччи пав чагъыбызда ёмакъ лагъа тынгламагъа кёп сюебиз. Масала, шабагъатлы сигьручуну келпетине гирмеге сюймейген гиччипавну мен гёрмегенмен.

Бу гезик буса шо сигьручу бизин бугюнгю ябушувубуздагьы уллу агъавланы келпетинде эди. Ону дескагь гийими, къувлуйгьан галстугу, арив таралгъан чачы ким де сукъланар йимик эди. Яни, ону тыш гёрюнюшю сигьручуну тыш гёрюнюшюне бирдокъда ошамай эди. Гьатта, оланы йимик узун, акъ гирген теке сакъалы да ёкъ эди. Тек ону йыртыллайгъан ва терен ойлу гёзлеринде мен айтагьан шо сигьручуну ругьу барны эс этдим. Балики, шо гьар гьакъыллы адамда болагьан ярыкъ беривню ругьу болгьандыр. Бере чи Аллагьутаала шолайлагьа бир берекетли юз.

Биз къайсыбыз шолай сигьручу булан ёлукъмагьа сюймейбизми? Озокъда, къайсыбыз да сюебиз. Тек...

Бу гезик шолай адам булангьы ёлугъув гьали-гьалилерде Буйнакск районну Тёбен Къазаныш юртундагьы 1 номерли школада оьтгерилди. Шо "сигьрулу" адам бу школада орта билим алып чыкъгъан инженер Гьамит Халитов эди. Яшланы ону булангъы ёлугъувун онгаргьан адам Буйнакск районну налог инспекциясыны начальниги М. Алхлаев ва эсгерилген школаны директору С. Гьашимова эди.

Школаны жыйынлар оьтгери-леген уллу залы къонакълар гелгинче де охувчу яшлардан тыгъылып толгъан эди демеге ярай. Олар янгыз 1999-2000-нчи йылларда янгылыкъ яратывчулукъ гьакъда 100-ге ювукъ таклиф берген, бютюн дюньяны оьлчевюндеги "Жанлы сув" ва уллу агьамияты булангъы оьзге проектлени арагъа чыгъаргьан автор Халитовну сабурсуз кюйде къаравуллай эдилер. Олар ондан янгылыкъ яратывчуну учгьуну нечик оьртенге айланагъанны гьакъында билмеге сюе эдилер.

Тек ёлугъув башлангъанда гиччипав ва олардан эсли охувчу яшлар оьзлени гьюнер-лерин де гёрсетмей къоймадылар. Олар къонакълар учун чебер-музыкалы композиция гьазирлеген эдилер. Шо композицияны олар "Умут" деген йыр булан башладылар. Сонг Тёбен Къазаныш юртну гимнини макъамы чалынды...

Гьамит Халитовну яшаву гьакъындагъы хабаргъа яшлар бек иштагьлы кюйде тынгладылар. Олагъа белгисиз транстрим, тримаран, гиперфункциональная система ва оьзгелери йимик техника илмуну белгисиз сёзлер де гьайран болмагьа пуршав этмеди. Тюзюн айтса, шо белгисиз сёзлер уллу экрандан таба Халитовну проектлерини гьакъындагъы документли фильм гёрсетилмеге башлагъанда яшлагьа бары да зат оьзлюгюнден англашылып къалды.

Сёз ёравунда эсгерип къояйым, эсгерилген фильм "Россия" деген каналдан Москвадан таба да гёрсетилген экен.

Гьамит Халитов техника булан лап да жагьил заманындан тутуп машгьул болмагъа башлагъан. Уллу бола туруп, шо гьасиретлик дагъыдандагьы артгьан. 1971-нчи йылда ол Дагъыстан пачалыкъ университетни радиотехника факультетине охумагьа тюшген. Тек ону ойларындагьы талпынывлар огьар янгыз бир зат булан машгьул болуп турмагьа къоймай. Шо талпынывлар ону эсгерилген университетни юридический факультетине де тюшмеге борчлу эте.

Университетни тамамлап арадан биринчи беш йыл оьтгенде, ДР-ни МВД-синде ишлейген вакътисинде Халитов бир нече янгылыкълар онгаргъан ва олар яшавгъа гийирилген. 1977-нчи йылда буса ол бютюнлей башгьа тармакъгъа - юрт хозяйствогьа багьышлангъан илму иш язгъан. Шондан сонг бир аз да гетмей Гьамит Юсупович яшланы жинаятчылыгъын аз этивге багьышлангъан таклифлени арагъа чыгъаргъан. Шо таклифлер савлай уьлкеге де яйылгъан. Арадан он йыл гетип Халитов темир ёлларда темир бочкелердеги-цистерналардагъы бузлагъан напны къотарывну къайдалары гьакъдагьы янгылыгьыны гьакъында авторлукъ шагьатнама алгьан. Шондан сонг ол бирини артындан бири гелеген янгылыкъ яратывчу ишлени арагьа чыгьармагьа башлагьан. Уьч йылны ичинде шоланы санаву 100-ге чыгьа.

Халитовну гьакъында узакь хабарламагъа бола. Амма нечакъы узакъ заман хабарласанг да, ону гьакъындагьы хабар битмей. Ол артдагьы йылларда "Дагестанская правда" газетни баш редактору ну заместители О. А. Санаев булан тыгьыс кюидеги дослукъ аралыкъ юрюте. Олег Анатольевич алимни янгылыкъ яратывчу ёлда этилген ишлерин халкъгьа-жамиятны арасына яя, неге тюгюл, ол бу адамда оьзюню заманындан алгъа гетген алим экенни эслеген.

- Биз, - деди ол яшланы алдында чыгьып сёйлей туруп, - бизин замандашыбызны бютюн дюнья оьлчевдеги проектлери яшавгъа гийириливю башланагъан девюрдебиз. Яни, ёмакъ гертиге айланагъан, фантастика буса - яшавгъа айланагъан девюрдебиз.

Елугьувну оьзге ортакъчы сы, "Илчи" деген къазикъ умукъ тилде чыгьарылагъан республика газетни баш редактору А.Гьюсейнаева эсгерген кюйде, Гьамит Юсуповични саламатлыгъы ону сююндюрген.

- Мен гьали болгъунчагъа Гьамит Юсупович булан таныш тюгюл эдим. Тек ону гьакъында кёп эшитген эдим. Инандыраман, бугюн мен, шунча да шулай гьакъыллы адам булан ёлукъгьанда, ону шо саламатлыгъына тамаша да боламаи, Инженер Халитовну бары да проектлери гуманизм булан, адамны гьайын этив булан байлавлу. Шолар рагьмулукъну проектлери.

Гьамит Юсупович бир затгъа - илмугъа байлангъан адам демек, ону гьакъында бир зат да айтмай къоймакъ булан тенг. Болса да, шонча иши де булан ол охувчу яшлар булан ёлукъмагьа заман нечик тапгъан? Баягъы шо адамгъа бакъгьан якъдагьы рагьмулукъ, адамгъа сююь булан багъагъанлыкъ шо гьакъда гиччипавлагъа англатмагьа талпынагьанлыкъ борчлу этген, озокъда.


Вернуться к списку публикаций

 

     © DagTech 2002-2004. Дизайн Компания IWT.